Yapay Zekâ İle İlgili En İyi Belgeseller: Ufkunuzu Genişletecek 10 Mükemmel Belgesel

Yapay zekâ son yıllarda hayatımızın her alanına sızarak teknoloji dünyasının en sıcak mevzularından biri hâline geldi. Akıllı telefonlarımızdaki asistanlardan, seyrettiğimiz filmleri öneren algoritmalara kadar her yerdeler. Peki bu teknoloji tam olarak nedir, iyi mi çalışır ve gelecekte bizi neler bekliyor? Bu soruların cevapları, yalnız mühendislerin yada bilim adamlarının değil, hepimizin merak etmiş olduğu mevzular içinde.

Bu karmaşık ve büyüleyici dünyayı daha yakından tanımak, hem sunmuş olduğu fırsatları hem de ihtimaller içinde riskleri idrak etmek için belgeseller mükemmel bir başlangıç noktası. Beyaz perdenin enerjisini kullanarak yapay zekânın perde arkasını, gelişimini ve insanlık üstündeki etkilerini özetleyen birbirinden başarıya ulaşmış yapımlar mevcut.

Zekâ oyunlarının ötesinde: AlphaGo

Google’ın yapay zekâ şirketi DeepMind tarafınca geliştirilen AlphaGo programının, dünyanın en zor strateji oyunlarından kabul edilen Go’da dünya şampiyonu Lee Sedol’a karşı verdiği mücadeleyi özetleyen bu belgesel, nefes kesici bir zekâ savaşına tanıklık etmemizi sağlıyor. Yalnız bir oyunun değil, bununla birlikte insan zekâsının ve yapay zekânın sınırlarının kontrol edilmiş olduğu bu zamanı anları izlerken, makine öğrenmesinin ne kadar ileri gidebileceğine dair derin sorular sormaktan kendinizi alamayacaksınız.

• Oyuncular: Lee Sedol, Demis Hassabis, David Silver, Fan Hui
• Yayınlanma Zamanı: 29 Eylül 2017

Bu Bilgisayara Güvenir misin? (Do You Trust This Computer?)

Yapay zekânın yaşamımıza getirmiş olduğu kolaylıkların yanı sıra potansiyel tehlikelerine de odaklanan bu düşündürücü belgesel, adıyla bile izleyiciyi sorgulamaya itiyor. Elon Musk ve Ray Kurzweil benzer biçimde teknoloji dünyasının önde gelen isimleriyle meydana getirilen röportajlar, otonom silahlardan veri gizliliğine, iş gücünün geleceğinden “süper zekâ” terimine kadar birçok eleştiri mevzuyu masaya yatırıyor. Yapay zekânın kontrolümüzden çıkıp çıkmayacağı sorusunu merkezine alan yapım, geleceğe dair hem bir uyarı niteliği taşıyor hem de bir an ilkin bu mevzuda bilinçlenmemiz icap ettiğini vurguluyor.

• Oyuncular: Elon Musk, Ray Kurzweil, Jonathan Nolan, Michio Kaku
• Yayınlanma Zamanı: 5 Nisan 2018

Algoritmaların esiri: Toplumsal İkilem (The Social Dilemma)

Her ne kadar direkt bir yapay zekâ belgeseli olmasa da “Toplumsal İkilem”, toplumsal medya platformlarının arkasındaki yapay zekâ güdümlü algoritmaların hayatlarımızı iyi mi şekillendirdiğini çarpıcı bir halde gözler önüne seriyor. Feysbuk, Google, Twitter benzer biçimde dev şirketlerin eski çalışanlarının itiraflarıyla dolu olan belgesel, bu platformların bizi ekrana bağlamak, verilerimizi toplamak ve davranışlarımızı manipüle etmek için yapay zekâyı iyi mi kullandığını konu alıyor. İzledikten sonrasında toplumsal medya hesaplarınıza ve telefonunuza tekrar asla aynı gözle bakamayacaksınız.

• Oyuncular: Tristan Harris, Aza Raskin, Jeff Seibert, Shoshana Zuboff
• Yayınlanma Zamanı: 9 Eylül 2020

Kodlanmış Ön Yargı (Coded Bias)

MIT Media Lab araştırmacısı Joy Buolamwini’nin, yüz tanıma teknolojilerinin siyahi bireylerin ve hanımefendilerin yüzlerini doğru bir halde tanıyamadığını keşfetmesiyle başlamış olan bu etkisi altına alan belgesel, yapay zekâ algoritmalarındaki şok edici ön yargıları ve ayrımcılığı ortaya çıkarıyor. Belgesel, teknoloji dünyasındaki çeşitlilik eksikliğinin, geliştirdiğimiz sistemlere iyi mi yansıdığını ve bunun toplumsal neticelerini sorguluyor. “Kodlanmış Ön Yargı,” hakkaniyet, eşitlik ve hızla gelişen teknolojinin geleceği hakkında acil bir münakaşa başlatıyor.

• Oyuncular: Joy Buolamwini, Meredith Broussard, Cathy O’Neil, Timnit Gebru
• Yayınlanma Zamanı: 11 Kasım 2020

İnsanın kopyası: The Age of A.I. (Yapay Zekâ Çağı)

Iron Man’in ta kendisi Robert Downey Jr.’ın sunumuyla, yapay zekânın günümüz dünyasını iyi mi değiştirdiğini gözler önüne seren bu 8 bölümlük YouTube Originals serisi, adeta bir teknoloji şöleni sunuyor. Her bölümde sıhhat, sanat, uzay araştırmaları benzer biçimde değişik bir alana odaklanılıyor ve yapay zekânın bu alanlarda yarattığı devrimler, esin verici insan hikayeleriyle beraber anlatılıyor. Karmaşık mevzuları her insanın anlayabileceği bir üslupla sunan seri, geleceğin aslına bakarsak ne kadar yakın bulunduğunu gösteriyor.

• Oyuncular: Robert Downey Jr.
• Yayınlanma Zamanı: 18 Aralık 2019

Geleceği gören adam: Transcendent Man

Yapay zekâ ve fütürizm denince akla gelen ilk adlardan kabul edilen icat eden ve yazar Ray Kurzweil’in hayatına ve “tekillik” (singularity) teorisine odaklanan bu belgesel, insanlığın geleceğine dair köktencilik bir görüş açısı sunuyor. Kurzweil’e nazaran teknoloji o denli süratli aşama kaydediyor ki, yakın bir gelecekte insanoğlu ve makineler birleşerek ölümsüzlüğe ulaşacak. Onun bu cüretkâr ve kimileri için ütopik, kimileri için ise ürkütücü olan fikirlerini kendi ağzından dinlemek, hızla gelişen teknolojinin bizi nereye götürdüğünü sorgulamak için eşi olmayan bir fırsat.

• Oyuncular: Ray Kurzweil, William Shatner, Stevie Wonder, Colin Powell
• Yayınlanma Zamanı: 23 Mart 2011

Bir makine benzer biçimde düşünmek: Lo and Behold, Reveries of the Connected World

Usta yönetmen Werner Herzog’un bakış açısından netin, robotik biliminin ve yapay zekânın doğuşundan bugününe ve geleceğine şiirsel bir yolculuğa çıkıyoruz. Belgesel, hızla gelişen teknolojinin öncülerinden, siber hücum mağdurlarına kadar pek oldukça değişik kişiyle meydana getirilen röportajlarla, dijital dünyanın insanlık üstündeki derin felsefi ve kültürel etkilerini sorguluyor. Herzog’un kendine özgü anlatımıyla teknoloji, yalnız bir vasıta olmaktan çıkıp çağdaş yaşamın merkezindeki bir gizeme dönüşüyor.

• Oyuncular: Elon Musk, Sebastian Thrun, Bob Kahn, Kevin Mitnick
• Yayınlanma Zamanı: 19 Ağustos 2016

Toplumsal ve politik denetim: iHuman

Norveç yapımı bu belgesel, yapay zekânın toplumsal ve politik denetim potansiyeline karanlık bir bakış atıyor. Alanında uzman isimlerle meydana getirilen söyleşiler vesilesiyle, devletlerin ve dev şirketlerin yapay zekâyı nezaret, propaganda ve toplumsal mühendislik için iyi mi kullanabileceğini inceliyor. Bilhassa veri toplama ve mahremiyet mevzularına getirmiş olduğu eleştirel yaklaşımla “iHuman”, hızla gelişen teknolojinin sunmuş olduğu kolaylıkların bedelinin ne olabileceğini sorgulatan, rahatsız edici fakat bir o denli da mühim bir yapım.

• Oyuncular: Ilya Sutskever, Jürgen Schmidhuber, Shoshana Zuboff, Max Tegmark
• Yayınlanma Zamanı: 23 Kasım 2019

Silikon Vadisi’nin kalbinde: Machine That Dreams

Google’ın yapay zekâ araştırma projesi “Google Brain”in ilk günlerine içeriden bir bakış sunan bu kısa belgesel, derin öğrenme (deep learning) devriminin iyi mi başladığını konu alıyor. Bilim adamlarının, devasa sinir ağları oluşturarak makinelere internetteki milyonlarca videodan “kedi” terimini kendi kendilerine öğrenmelerini sağlamış olduğu o zamanı anlara tanıklık ediyoruz. Yapay zekânın bugünkü yeteneklerinin temelini atan bu coşku verici süreci, projenin baş yapıcılarından dinlemek oldukça aydınlatıcı.

• Oyuncular: Jeff Dean, Andrew Ng, Greg Corrado
• Yayınlanma Zamanı: 13 Mart 2017

Geleceğin işleri: The Future of Work and Death

Yapay zekâ ve otomasyonun yükselişiyle beraber, “Gelecekte insanoğlu ne iş meydana getirecek?” sorusu giderek daha çok soruluyor. Bu belgesel, tam da bu mevzuya odaklanarak köktencilik bir gelecek vizyonu çiziyor. Hızla gelişen teknolojinin insan alın terine olan ihtiyacı ortadan kaldırmasıyla, insanlığın “emek harcama” ve “ölüm” benzer biçimde temel kavramları iyi mi tekrardan tanımlayabileceğini fütüristler, bilim adamları ve filozoflarla tartışıyor. Evrensel temel gelir benzer biçimde mevzulara da değinen yapım, yapay zekânın getireceği toplumsal dönüşüme hazırlanmamız icap ettiğini hatırlatıyor.

• Oyuncular: Ray Kurzweil, Aubrey de Grey, Peter Diamandis
• Yayınlanma Zamanı: 16 Aralık 2016