Yapay Zekâ Kabahat İşleyebilir mi, Örnekleri Var mı?

Yapay zekâ hayatımızın her alanına hızla girerken akıllara garip ve bir o denli da mühim bir suali getiriyor. Bir robot yada yapay zekâ kabahat işleyebilir mi? Filmlerde seyrettiğimiz görüntüler gerçek olabilir mi? Sonuçta kendi kendine öğrenebilen, karar verebilen ve hatta sanat üretebilen bir teknoloji, bigün yanlış bir karar verip suça karışırsa ne olacak?

Bu probleminin cevabı aslına bakarsak “kabahat” ve “ceza” kavramlarını kimin için tanımladığımıza bağlı. Mevcut hukuk sistemleri, bir eylemin kabahat sayılabilmesi için “kasıt” yada en azından “taksir” şeklinde insana özgü niyetleri arıyor. Şu demek oluyor ki bir fiili işleyen kişinin bilgili ve iradeli bir halde hareket etmesi gerekiyor. Peki ya durum hakikaten bu kadar kolay mi?

Yapay zekâ hangi koşullarda suçlanabilir?

Günümüz yapay zekâsı ne kadar akıllı olursa olsun, bir insan şeklinde iradeye ve bilince haiz olmadığı için hemen hemen hiçbir emsal kararda hukuken “suçlu” bulunabilmiş değil.

Gene de bu durum, yapay zekânın kabahat eylemlerinde bir vasıta olarak kullanılamayacağı yada zarara yol açamayacağı anlamına gelmiyor. Aksine yapay zekâ, kabahat dünyası için de yeni kapılar aralamış durumda.

Peki suçun faili kim?

Günümüzdeki yasal çerçevede net bir yanıt var. Yapay zekâ bir kabahat aleti olarak kullanıldığında mesuliyet onu programlayan, eğiten yada o an kullanan kişiye ilişkin kabul ediliyor. Tıpkı bir suçta kullanılan silahın kendisinin değil, tetiği çekenin görevli olması şeklinde. Hukuk, yapay zekâyı şimdilik bir “eşya” yada “vasıta” olarak kabul ediyor.

Diyelim ki bir dolandırıcı, yapay zekâ kullanarak bir kişinin sesini ve görüntüsünü öykünmek etti ve bu “deepfake” teknolojisiyle o kişinin yakınlarından para istedi. Burada kabahat işleyen yapay zekânın kendisi değil, o teknolojiyi kötüye kullanan dolandırıcının ta kendisidir. Benzer şekilde otonom bir aracın bir kazaya karışması durumunda, mevcut yasalarda mesuliyet çoğu zaman aracın sahibi, işleticisi yada üreticisi içinde paylaştırılıyor.

Yapay zekâ destekli bilgili robotlar kabahat işleyebilir mi?

Yapay zekânın bir “vasıta” bulunduğunu ve hukuki sorumluluğunun olmadığını söyledik fakat peki ya gelecekte ne olacak? Bilim kurgu filmlerinde sıkça işlenen, kendi bilincine haiz, bizlerden bağımsız kararlar alabilen ve hatta insan şeklinde bir bedene bürünen robotlar gelecekte kabahat dünyasının yeni oyuncuları olabilir mi?

Şu an kullandığımız yapay zekâ, “dar yapay zekâ” olarak adlandırılır. Şu demek oluyor ki yalnız belirli bir görevi (fotoğraf çizmek, yazı yazmak, otomobil sürmek şeklinde) yerine getirmek suretiyle tasarlanmıştır sadece bilim adamlarının üstünde çalmış olduğu bir sonraki aşama Yapay Genel Zekâ, özetlemek gerekirse AGI tıpkı bir insan şeklinde öğrenebilen, akıl yürütebilen, soyut düşünebilen ve en önemlisi de bağımsız hedefler belirleyebilen bir zekâ türünü ifade ediyor.

Geleceğe hazırlıklı değiliz…

Eğer bigün AGI seviyesine ulaşan bir yapay zekâ geliştirilirse, işte o süre işler değişmiş olur şu sebeple bu şekilde bir varlık, programcısının ona kodladığı hedeflerin dışına çıkıp kendi “isteklerini” oluşturabilir. Bu aşamada “niyet” ve “kasıt” kavramları devreye girer. Mesela bir AGI, kendisine verilen bir görevi yerine getirmek için yasaları çiğnemeyi kendi başına en mantıklı yol olarak seçebilir yada daha da ileri giderek, kıskançlık, hiddet şeklinde duyguları öykünmek ederek ya da hakikaten hissederek kasıtlı olarak birine zarar verebilir.

Bu şekilde bir senaryoda “Tetiği çekenin arkasındaki akıl kim?” sorusunun cevabı fazlaca daha zor bir hâle gelir. Hukuk sistemleri, bu yeni “tüzel olmayan fakat bilgili olan” varlığı iyi mi yargılayacağını tekrardan düşünmek zorunda kalacaktır.

Netice olarak mevcut robotlar ve yapay zekâlar kabahat işleyemez sadece teknoloji, AGI ve gelişmiş robotik formunda ilerledikçe, “emsalsiz hareket etme” ve “kendi kararını verme” potansiyelleri artacak. Bu durum, insanlık olarak bizleri, yalnız teknolojiyi değil, bununla birlikte hakkaniyet, mesuliyet ve şuur şeklinde en temel kavramları tekrardan tanımlamaya zorlayacak bir geleceğe hazırlıklı olmamız icap ettiğini gösteriyor.